CVS: systemische immuunontregeling?

Redactioneel: 

©S4NH

De auteurs van deze studie van eigen bodem stellen dat chronisch vermoeidheidssyndroom en fibromyalgie eigenlijk systemische immuunziekten zijn, en als dusdanig zouden moeten behandeld worden. Ze wijzen op de veralgemeende chronische ontsteking en alle gevolgen hiervan. Na een uitgebreide bespreking van alle behandelingen die al gebruikt en uitgeprobeerd zijn, inbegrepen medicijnen, kwamen ze uit bij natuurlijke behandelingen.

Naast verbetering van de eet- en leefstijl (gezonde voeding en leefgewoonten), osteopathie en acupunctuur,… adviseren ze vooral een combinatie van voedingssuppletie en fytotherapie om de ontsteking en oxidatieve stress te verminderen, en de werking van de mitochondriën (energieproductie), de stressadaptatie en de DNA-methylering te verbeteren.

Geciteerd worden vitamines, mineralen en aminozuren, omega 3-vetzuren, Coenzym Q10, gecombineerd met fytotherapie: adaptogenen (Maca, Rhodiola), pijnboomextract, enz… Verder melatonine om slaap en pijn te verbeteren, en behandeling van een ‘lekkende darm’ met pre- en probiotica, oligosacchariden en verteringsenzymen om darm en darmflora te herstellen.

 

Tekst: Gabriël Devriendt en prof. F. Comhaire

De nietszeggende namen “chronisch vermoeidheid syndroom” (CVS) en “fibromyalgie” verbergen de ware aard van een ernstige ziekte die, naar ons inzicht, beter zou benoemd worden als “SYSTEMISCHE IMMUUN ONTREGELING” (Systemic Immune Disorder; SID) (Comhaire & Devriendt, 2016). Hieronder de samenvatting van een goed overwogen opinie die gesteund is op de principes van de “Evidence Based Medicine”, in de zin van de definitie gegeven door de “vader” van EBM, Dr DL Sacket (1996): namelijk de integratie van de persoonlijke klinische ervaring van de arts met de best-beschikbare externe evidentie.

We zullen niet ingaan op de problemen met de diagnose van CVS, waarvoor men beroep doet op een lijst van majeure en mineure criteria. In feite komen deze lijsten steeds op hetzelfde neer. Patiënten vertonen gedurende een langere periode, die arbitrair op 6 maanden werd vastgelegd, ernstige klachten van vermoeidheid waarvoor geen duidelijke oorzaak wordt gevonden. Daarbij zijn vaak allerlei andere klachten en verschijnselen geassocieerd die voornamelijk betrekking hebben op een inadequate hersenfunctie en pijn in de spieren en rond de gewrichten, vooral na de minste inspanning. Voor het ontstaan van de ziekte zijn elementen van “aanleg” (vatbaarheid) en uitlokkende factoren verantwoordelijk. Zoals de eminente Franse fysioloog Claude Bernard (1813-1878) het formuleerde de combinatie van “le grain et le terrain”.

Problematische omgang met langdurige en belangrijke stress en overbelasting, dan wel infectie, hoofdzakelijk door bepaalde virussen, leiden bij CVS patiënten tot biologische veranderingen. Die veroorzaken verstoring van de werking van de witte bloedcellen. In de groep van witte bloedcellen, die lymfocyten worden genoemd, raakt de productie van afweerstoffen (immunoglobulines G, IgG) ontregeld. In de regel worden teveel antistoffen aangemaakt, die zich binden aan een eiwit, het complement C3 wordt genoemd, en vormen een complex [IgG-C3] dat alle lichaamscellen beschadigt (cytotoxiciteit). Dit lokt een verdediging mechanisme uit onder de vorm van inflammatie of ontsteking. Deze ontsteking, samen met andere witte bloedcellen van de groep van de granulocyten, produceren grote hoeveelheden van zuurstofradicalen (reactive oxygen species of ROS) waarvan het waterstofperoxide (H2O2, wat de Fransen “Eau oxygénée” noemen) welbekend is, die op hun beurt de werking van de lichaamscellen aantasten.

De combinatie van verhoogde immune reactie, het IgG-C3 complex, de veralgemeende ontstekingsreactie en de aanwezigheid van te veel zuurstofradicalen resulteert in een aanval op, niet alleen, de externe agressoren (voornamelijk virussen) maar eveneens op de lichaamseigen weefsels en organen (autoimmuniteit). In zover vertoont CVS analogie met ziekten als reumatoïde artritis, systemische lupus erythematodes, en zelfs multiple sclerose. De evolutie naar CVS, onder invloed van externe uitlokkende factoren, doet zich voor bij personen die hiertoe een bepaalde aanleg hebben, “le terrain” volgens Claude Bernard. Dat terrein wordt bepaald door genetische en epigenetische elementen.

Bij de aangeboren, genetische elementen heeft men bij bepaalde patiënten SNP’s vastgesteld. SNP staat voor “Single Nucleotide Polymorphism”, waarbij één enkele “letter” in het hele boek van het genoom fout is. Wanneer dat ene foutje zich situeert in een deel van het genoom dat verantwoordelijk is voor de immuniteit, of voor de hormoonregeling, wordt de persoon meer vatbaar voor bijvoorbeeld een autoimmuun ziekte. Er kunnen evenwel ook defecten ontstaan in de “werking” van het genoom, namelijk kan een deel van genoom worden stilgelegd (“silenced”) omdat zich kleine moleculen op bepaalde nucleotiden vasthechten. Meestal zijn dat methylgroepen, waardoor dat specifieke kleine stukje van het genoom niet meer zijn functie kan uitoefenen. Dat fenomeen is dus een verworven afwijking in de werking van bepaalde genen en wordt epi-genetica genoemd. Deze epigenetische afwijkingen ontstaan als gevolg van externe invloeden zoals, voeding, levenswijze (roken, overdreven blootstelling aan zonlicht), verouderen, sommige stoffen in het milieu, bepaalde medicijnen, etc.

Aldus vormen de aangeboren genetische SNP’s en de verworven epigenetische invloeden het terrein waarop de uitlokkende factoren zich kunnen ontwikkelen tot een werkelijke ziekte, via de hierboven vernoemde immunologische, inflammatoire en oxidatieve mechanismen.

Op het niveau van de cellen noteert men een aantasting van de werking van de organellen die de energie produceren die nodig is om de cellen in leven te houden en goed te laten functioneren. Die organellen worden de mitochondriën genoemd. Ze zijn de energiecentrales die vetten en suikers “verbranden” om de energiedrager te produceren, namelijk het adenosine trifosfaat (ATP). Het ATP is nodig om de spieren te doen samentrekken (o.a. de hartspier), de hersenen te doen werken, de organen te laten functioneren. Wanneer de aanmaak van ATP in de mitochondriën onvoldoende, is treden algemene klachten op van moeheid, concentratiestoornissen, problemen met het geheugen, maar ook snelle uitputting van de spieren. In de spieren leidt de slechte verbranding van de suikers en vetten tot versnelde aanmaak van melkzuur (zogenaamde verzuring) en pijn (fibromyalgie), terwijl de recuperatie na een inspanning uiterst moeizaam verloopt, en overdreven veel tijd in beslag neemt.

De aantasting van de zenuwcellen van de hersenen betreft twee belangrijke gebieden, zijnde de boogvormige bundel, en de hersenbasis (diëncephalon). De boogvormige bundel (fasciculus arcuatus) verbindt de diverse hersengebieden met elkaar, van vooraan tot achteraan de hersenen, en van de linker en de rechterkwab. Vertraagde geleiding van de zenuwprikkel doorheen deze bundel zorgt voor zogenaamde “brain fog”, en verklaart de vaak nogal disparate soorten klachten die de patiënten vermelden. Het tweede gebied waarvan de zenuwcellen zijn aangetast is de hersenbasis, het diëncephalon, dat in de evolutieve ontwikkeling van de mens als oudste structuur aanwezig is. Dat deel is in feite het “operating system” dat alle informatie integreert die is waargenomen via de zintuigen, samen met de “ervaringen” uit het geheugen. Dit deel van de hersenen regelt alle automatische functies van het lichaam, zoals hartritme, bloeddruk, werking van de spijsverteringsorganen, maar ook het dag-nacht ritme en de emoties. Het regelt eveneens de werking van de hypofyseklier, die zelf de allerlei stoffen afscheid die de hormoonvormende organen (de endocriene klieren) bestuurt. Dus zowel de schildklier, als de bijnieren, als de gonaden (ovaria en testes).

Aldus raakt bij patiënten met CVS uiteindelijk het lichaam verstoord in de meest uiteenlopende functies, vandaar het begrip “systemisch”. De immunologische ontregeling resulteert aldus in een algemeen ziekteproces. Wat betreft de behandeling zijn er verschillende niveaus waar men kan proberen in te grijpen. Oorzakelijke behandeling gaat actuele infectie bestrijden, bijvoorbeeld door aangepaste en volgehouden behandeling van herpes virussen zoals het Epstein-Barr virus (verwekker van klierkoorts) of van het Cytomegalie virus (verwekker van Mononucleosis infectiosa). Een tweede niveau van therapie betreft het herstellen van de immune ontregeling. Er is eigenlijk te weinig onderzoek gedaan naar het gebruik van immuun-modulatoren of immuun-suppressoren, doch enkele (zeer beperkte) proeven zouden bemoedigende resultaten kunnen opleveren. Het volledig tijdelijk onderdrukken van het immuun systeem door het uitschakelen van de lymfocyten, vergelijkbaar met wat men doet na een orgaan transplantatie, zou bij 60% van de patiënten helpen, al moet de behandeling vaak om de 6 maanden worden herhaald, en is ze niet zonder risico’s.

Men kan ook, op het derde niveau, inwerken op de mechanismen van inflammatie, de oxidatieve overbelasting, en de epigenetische veranderingen. Dit is de weg die wij hebben gekozen. Wij doen dit met behulp van een zeer specifiek samengesteld voedingssupplement. Daarbij worden ook voedingsvoorschriften verstrekt, dient de levenswijze worden aangepast door schadelijke invloeden te elimineren, wordt een techniek aangeleerd om de stressverwerking te verbeteren (zoals mindfulness, Zenyoga, transcendentale meditatie, of autogene training). Oefengymnastiek in een warm water- of zwembad (aqua-gym) helpt om de fysieke conditie te verbeteren en bevordert de eliminatie van het melkzuur dat in de spieren is opgestapeld.

Tenslotte blijft het vierde niveau waarbij enkel de symptomen worden bestreden en pijnstillers (soms tot morfinederivaten), slaapmiddelen en antidepressiva worden toegediend. Deze vorm van behandeling brengt meestal slechts tijdelijk enig soelaas, en gaat gepaard met ernstige nevenwerkingen. Wat zeker niet helpt is de cognitieve gedragstherapie (CBT) en de graduele oefengymnastiek (GET). Het toedienen van allerlei hormonen, zoals cortisone, schildklierhormoon en groeihormoon is niet alleen totaal nutteloos, maar zelfs gevaarlijk. Langdurige antibiotische therapie wegens vermeende chronische ziekte van Lyme is meestal gesteund op het resultaat van een bloedtest, waarvan de betrouwbaarheid twijfelachtig is. De effectiviteit van deze behandeling is evenmin bewezen. In tegendeel gaat men er van uit dat het persisteren van CVS-achtige klachten na de correcte behandeling van een ziekte van Lyme berust op een immunologische verstoring. De therapie-optie die we als derde hebben beschreven hierboven, moet steeds worden voorafgegaan van een grondig internistisch onderzoek.

Alle behandelbare andere ziekten moeten nauwkeurig en volgens de regels van de kunst worden opgespoord en aangepakt. Alles samen noemt men dit “specialist medical care” (SMC). Ongeveer 70% van onze patiënten geven aan dat hun toestand is verbeterd, al weze het soms slechts op bepaalde aspecten van hun aandoening. Toch wordt iedere verbetering aangevoeld als een verhoging van de Quality of Life (QOL), terwijl de toegepaste aanpak zeker vrij is van ongewenste nevenwerkingen (primum non nocere = in eerste instantie geen schade aanrichten). Het is belangrijk dat artsen en verpleegkundig personeel zich bewust zijn van de organische/biologische basis van de klachten bij CVS. (->SID) Indien de toekomstige gezondheidszorg voor patiënten die lijden aan CVS (->SID) betekenisvol wil zijn en enige meerwaarde wil bieden aan de patiënt dan is het noodzakelijk de aandoening te benaderen als een lichamelijke ziekte, wat ze ook is. Het is daarom belangrijk voluit te investeren in grootschalig biomedisch wetenschappelijk onderzoek wil men vooruitgang boeken in de strijd tegen deze ziekte.

Referentie

Comhaire F, Devriendt G. Chronic Fatigue Syndrome (CFS) or “Systemic Immune Disorder” (SID)? Intern Med 2016; 6:5.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s